Tekst: Lotte De Voeght

Idol Icon Idiot [Tentoonstelling 2011 De Bond - Brugge]

Het werk van Peter Puype oogt sloganesk, robuust, in your face. Beeld en taal zijn eenvoudig, herkenbaar, haast abstract. Maar Puypes tekeningen, schilderijen en sculpturen mogen dan wel expressief zijn, ze lopen in het gareel van een strak georkestreerde maatschappijkritiek. Voor Puype gaan de achteruitgang van de kerk, de verloedering van de traditionele waarden en de economische crisis hand in hand. Deze drie-eenheid loopt al jaren consequent door zijn oeuvre. Verwijzingen hiernaar wegen soms zwaar of klinken hard en duister, maar zijn ook fijnzinnig, grappig en zelfs poëtisch. In de Bond in Brugge wordt in de tentoonstelling Idol Icon Idiot voor het eerst Puypes compromisloze werk tot een geheel samengebracht.

Alle facetten uit Puypes werk worden met een humoristisch monumentale theatraliteit samengebald in één tentoonstellingsruimte. Centraal in de expo verrijst zijn Church of Capitalism, geprangd onder de nok van het dak. De kapel is gewijd aan Pita Maria – met Maria als symbolische moeder van het kapitalisme. Voor Puype zijn religie en kapitaal immers onlosmakelijk met elkaar vervlochten. De opstelling van zijn tentoonstelling incorporeert beide elementen: zoals op elk marktplein een kerk staat, installeert Puype rondom zijn kapel een denkbeeldige rommelmarkt met zijn werk. Maar markt en kerk betekenen natuurlijk meer. Het zijn, of waren, het hart van de gemeenschap en plaatsen van ontmoeting, sociale interactie en soms zelfs politieke discussie. Deze achtergrond is niet alleen symbolisch, maar is ook de ideale setting voor Puypes streven naar een actieve betrokkenheid van het publiek bij zijn werk. Als kunstenaar durft hij uit zijn veilige ivoren toren neerdalen en zich rechtstreeks richten tot de toeschouwer.

Idol Icon Idiot, de titel van de tentoonstelling, verwijst naar de dominante strategieën van positionering en identificatie in onze maatschappij. Kunstenaars worden idolen, later iconen, maar al snel ook idioten. Maar niet alleen kunstenaars, iedereen tracht zich wanhopig een identiteit aan te meten, om mee te kunnen draaien in de molen van verwachtingen en prestige. Hetzelfde geldt voor producten, de iconen van het kapitalisme. Puype legt de relativiteit bloot van die hang naar ‘icoonschap’: hypes verwateren, Elvis is dood en producten raken uit de mode.

Terwijl de thematieken die in Puypes werk doorschemeren het resultaat zijn van een intensieve zoektocht, is zijn stijl daarentegen fris en speels. Eens het idee gevormd, is de materiele realisatie ervan een snel en uitbundig fysiek proces, met veel ruimte voor vrije associaties en expressieve improvisatie. Het resultaat oogt meestal sober, soms onaf, maar is inhoudelijk altijd overtuigend. Puypes grafische en duidelijke schriftuur leunt nauw aan bij de ‘taal’ van propagandistische beelden, die via herkenbaarheid een rechtlijnige boodschap overbrengen. Puype hanteert bovendien dezelfde (beeld)taal als de instituten waartegen hij schopt: verkiezingsaffiches, reclameborden, consumptieproducten of bijvoorbeeld Mariabeelden. Hij pretendeert dan wel techniek en stijl naast zich neer te leggen, uiteindelijk is zijn werk onmiskenbaar getekend door de leerschool van de zuivere grafiek en sluit het geen (onverwachte) esthetiek uit. De kracht van zijn werk ligt voor een deel ook in het seriële van de beeldenstroom. De inhoudelijk kritiek is één consistente spanningsboog die vooral in reeksen aan overtuigingskracht wint of waarvan de betekenis zich pas ontsluit in de combinatie van de beelden samen.

De tekening Mother of the Capitalist vat in één krachtig beeld de kern van Puypes werk. Maria als de symbolische moeder van het Westen, staat voor hem ook symbool voor de traditionele waarden van de Katholieke kerk waaruit het Westerse kapitalisme met al zijn desastreuze uitspattingen is ontsproten. Puype uit kritiek op historisch gegroeide processen en overkoepelende machtsstructuren, maar vertrekt van het kleinmenselijke niveau. Opgegroeid in een West-Vlaams katholiek nest ziet Puype een belangrijke verantwoordelijkheid bij de hypocrisie en het bedrog van de kerk. Traditionele waarden worden niet in vraag gesteld en doorgestuwd naar elke volgende generatie. Bovendien worden deze waarden ingezet in marketingstrategieën en weerspiegeld in de fantastische beloften van reclamespots. Daarom duiken bij Puype regelmatig beelden op die doen denken aan de jaren 1950. Na de Tweede Wereldoorlog moest alles opnieuw worden opgebouwd, het ‘product’ was nog niet af, werd nog uitgedacht en vormgegeven. Maar hoewel de waarden van die generatie gestaag afbrokkelen, blijft de autoritaire onderstroom doorwerken. Vandaar Puypes traditionele klasfoto’s, huwelijkstaarten en bruidsparen. Een reeks tekeningen van een koppeltje of van een gezin aan tafel: de lege contouren slippen dicht tot een loodzwaar zwart, terwijl het gezinsgeluk wordt doorprikt en de relaties verduisteren.

Puype speelt met de versplinterde en toch heel doeltreffende symboliek van het Westerse kapitalisme. Verschillende tekeningen sluiten hierbij aan, zoals I love your consumption pattern, Rodeo Clown of een tekening van een Mercedes, afgebeeld als zuiver product, als icoon met louter contouren. Puype wil betekenis geven aan het versnipperde denken van onze tijd. Hierbij omzeilt hij bewust de wetten van de (kunst)wereld. Als onafhankelijke kunstenaar kan hij autonoom kritiek uiten op heersende machtssystemen. Zijn werk Got to rely on yourself cause there’s really no one else is niet alleen een zweepslag naar het dogmatische karakter van religie en kapitaal, maar ook een geloof in de kritische macht van de mens. Idol Icon Idiot, uiteindelijk zijn we allemaal egoïstische idioten?